HOÀNG LIÊN GAI

Berberis juliane Schneid. 1913.

Họ: Hoàng mộc Berberidaceae

Bộ: Mao lương Ranunculales

Mô tả:

Loài cây bụi, cao 2 - 3 m, gỗ thân và rễ có màu vàng đậm, phân cành nhiều, có gai dài, chia 3 nhánh, mọc dưới các túm lá. Lá mọc vòng 3 - 7 cái, gần như không cuống, phiến lá cứng hình thuôn, nhọn 2 đầu, hơi bóng ở mặt trên, dài 3 - 9cm, rộng 1,2 - 2,5cm, mép có răng cưa nhỏ và đều. Hoa nhiều 10 - 30 cái mọc ở giữa các túm lá. Hoa nhỏ, cuống dài 1 - 1,3cm, màu vàng nhạt, mẫu 3. Tổng bao 3 hình mác rộng. Lá đài 6 hình trứng ngược, xếp thành 2 vòng, những vòng trong lớn hơn vòng ngoài. Cánh hoa 6, nhỏ hơn đài, hình trứng thuôn, đỉnh lõm, gốc có 2 tuyến nhầy. Nhị 6, nhị ngắn hơn cánh hoa, bao phấn hình trứng. Bầu hình trụ tròn, hơi phồng ở giữa, chứa 1 - 2 noãn. Quả mọng hơi hình bầu dục hoặc hình trứng thuôn, đầu nhụy tồn tại rõ, khi chín màu đen hơi có phấn 1 hạt.

Sinh học:

Mùa hoa tháng 5 - 6, mùa quả tháng 6 - 10. Thân cành bị chặt nhưng vẫn có khả năng tái sinh chồi. Hoa quả nhiều có khả năng trồng được bằng hạt.

Nơi sống và sinh thái:

Mọc ở rừng kín thường xanh mưa mùa ẩm, rừng núi đá, độ cao khoảng 1.600 m. Cây chịu bóng hoặc có thể hơi ưa sáng. Mọc nơi có khí hậu mát quanh năm ở vùng núi cao. Mọc lẫn ới những loại cây gỗ và cây bụi khác.

Phân bố:

Việt Nam: Lào Cai (Sapa).

Thế Giới: Trung Quốc (Vân Nam, Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Qúy Châu).

Giá trị:

Nguồn gen qúy hiếm. Rễ và thân có chứa berberin, hàm lượng 3 %, dùng làm thuốc chữa bệnh đường ruột. Kinh nghiệm dân gian dùng nước sắc của rễ hoặc thân chữa rối loạn tiêu hóa, ỉa chảy, kiệt lỵ,...

Tình trạng:

Đang nguy cấp. Do số lượng cá thể và trữ lượng ít, lại bị khai thác và chặt phá để mở rộng vùng canh tác. Mức độ đe doạ: Bậc E.

Đề nghị biện pháp bảo vệ:

Cấm tuyệt đối khai thác và chặt phá bừa bãi. Đưa một số cây con về trồng lưu giữa gống tại trại thuốc Lào Cai (Sapa). Nghiên cứu nhằm phát triển trồng bằng hạt. Phổ biến rộng rãi cho nhân dân ở vùng Sapa trồng làm hàng rào, vừa góp phần duy trì loài thực vật qúy hiếm này, vừa có thể thu dược liệu.

Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam - trang 70.